Terug in de trein na de eerste vrijdag van De Schrijftraining #2, vraag ik aan de meisjes tegenover me of ze naar een concert gaan. Ja, naar Japanse manga, zeggen ze. Je moet het maar even googelen, voegen ze eraan toe, het zijn hologrammen, en ze wenden zich weer tot hun mobieltje.

Die vrijdagse trein is wel vaker gevuld met fans. De ene keer gaan ze naar het voetballen, dan naar een concert. De voetbalfans herken je aan sjaaltjes en halve liters bier, de muziekliefhebbers aan hun gesprekken. Weet je waar je mangafans, vooral de vrouwelijke, aan herkent? Aan hun paarse en gele pruiken, enorme strikken, vlechten, bijzondere make-up en platformschoenen. Hun bestemming was de Ziggo Dome waar Hatsune Miku optrad. “De altijd 16-jarige Japanse muzieksensatie is voorzien van een unieke, computergestuurde stem en wonderbaarlijke energie. Bij liveoptredens lijkt ze echt tot leven te komen, middels 3D-weergave.” (Mojo). Op Youtube zie je volle zalen het virtuele meisje met het geknepen stemmetje enthousiast met mini-lichtzwaarden aanmoedigen. Hatsune Miku dus, een ‘popsensatie’ die ik tot nu toe niet had opgemerkt. ‘Guitige danspasjes, Louis Vuitton designjurkje, blauwgroene lokken en uniek stemgeluid’ (ad.nl). Een vocaloid heet deze zingende avatar, dit J-Pop-succes met een kunstmatige zangstem (die nooit adem hoeft te halen) en een eindeloos repertoire.      

Zo ontdek je telkens weer iets nieuws, in de trein en tijdens de schrijftraining (waar de deelnemers deze vrijdag zonder paarse pruiken binnenkwamen). Ik heb er inmiddels een paar honderd gegeven, maar een training is iedere keer weer anders. Deelnemers delen de ambitie om betere teksten te schrijven en creatieve content te ontwikkelen, maar hun verhalen zijn uniek, net als de teksten en ideeën die ze inbrengen en tijdens de training schrijven en ontwikkelen. Dat maakt het iedere keer bijzonder en geweldig om te doen.     

‘Moeten’ moet kunnen (als de context duidelijk is en er een voordeel voor de lezer is) 

Moeten, kun je dat gewoon gebruiken? Als ik in een schrijftraining vraag ‘van welk woord krijg je kriebels’ dan scoort ‘moeten’ altijd hoog. ‘Het is zo onvriendelijk’ hoor ik dan, of ‘als je mij zegt dat iets moet, doe ik het niet…’ Ik heb niet zoveel moeite met moeten. 

Moeten in de trein: context en voordeel zijn duidelijk 

Neem nou de trein. Op het balkon – zo heet het halletje waar je binnenkomt – vind je de gedragsregels voor de reiziger. Onder het icoontje van de stiltecoupé (die Stiltezone blijkt te heten) vond je tot voor kort de tekst 

In de stiltezone moet het echt stil zijn.

In de stiltecoupé moet het echt stil zijn.

Helder, duidelijk en lekker kort. Iedereen snapte het. ‘Moeten’ niet erg meer, omdat de zin opent met eenschets van de context(‘In de stiltecoupé…’) en omdat de mededeling eenduidelijk voordeel bevat. Want je wilt niet dat je in de Stiltecoupé op een beller toe moet stappen met de mededeling ‘Dit is een Stiltecoupé…’ maar gewoon ongestoord doen wat je wilt doen, terwijl je door het landschap zoeft. Je wilt dat iedereen in de Stiltezone gewoon stil is. 

[DeStiltezoneis sinds 2016 onderdeel van de Werken en rustzone] 

Moeten bij de Belastingdienst: duidelijke context, helder voordeel 

Nog een voorbeeld. De Belastingdienst stuurt voorlopige aanslagen. Als je die voor een bepaalde datum in één keer betaalt, krijg je korting. Daar hoort wel een voorwaarde bij: 

‘Als u betalingskorting wilt dan moet op 28 februari 2019 € 1428 op de rekening van de Belastingdienst staan.’ Ook hier geldt: er is niks mis met ‘moeten’ want de context is duidelijk, net als het voordeel voor de lezer. 

Voor de mensen die denken dat ‘dienen’ een bruikbaar alternatief is voor ‘moeten’: dat is niet het geval. ‘Dienen’ is ouderwetsch en militaristisch. Je zet de klok qua taal vijftig jaar terug en bovendien roept dienen al gauw een lijdende vorm op, en zoals lezers van dit taalblogje weten is dat ongewenst. Immers, ‘de lijdende vorm dient vermeden te worden.’ Dus: als het echt moet, gebruik je gewoon ‘moeten’. 

[Gepubliceerd op www.hetnieuweschrijven.nu 19 maart 2017 ]